PHÚ YÊN – NHỮNG SỰ KIỆN TỪ 1611 – 1700

Cập nhật lúc:   14:21:34 - 10/01/2020 Số lượt xem:   31 Người đăng:   Lê Thị Thanh Kiều
NĂM 1611 – TÂN HỢI
           Là năm thứ 54 kể từ khi Đoan Quận công Nguyễn Hoàng tức Chúa Tiên, lãnh nhiệm vụ Trấn thủ phương Nam. Chúa cử Chủ sự Văn Phong vào ổn định vùng đất đã được Lương Văn Chánh đưa lưu dân vào định cư năm 1597 từ Cù Mông đến Bà Đài, Bà Diễn. Phủ Phú Yên được thành lập, lãnh thổ từ núi Cù Mông đến núi Thạch Bi (núi Đá Bia), gồm 2 huyện Đồng Xuân và Tuy Hòa. Văn Phong được cử làm Lưu thủ. Tên gọi Phú Yên còn mãi đến hôm nay là 400 năm.
 
NẮM 1613 – QUÝ SỬU
          Trước khi lâm chung, Nguyễn Hoàng dặn con là Nguyễn Phước Nguyên, rằng: “Đất Thuận Quảng này phía bắc có Đèo Ngang và Sông Gianh hiểm trở, phía nam có đèo Hải Vân và núi Đá Bia bền vững. Núi sẵn vàng sắt, biển nhiều cá muối, thật là nơi trời dành cho người anh hùng dụng võ. Nếu biết dạy dân, luyện binh để chống chọi với họ Trịnh thì đủ xây dựng cơ nghiệp muôn đời”.
Lời di huấn thể hiện một tầm nhìn chiến lược. Hiểm trở tạo thuận tiện cho việc phòng ngự, bền vững là căn bản xây dựng tương lai, dùng tài nguyên thiên nhiên ban tặng để chăm lo đời sống dân chúng và tổ chức binh bị. Cái ước vọng của Chúa Tiên xây dựng một cõi giang sơn Nam Hà giàu có và ổn định với cột mốc phía nam là núi Đá Bia coi như đã thành tựu, vì vậy hai năm trước vùng đất mới mở được gọi là Phú Yên.
 
NĂM 1629 – KỶ TỴ
          Lưu thủ Văn Phong mưu phản, chúa Nguyễn Phước Nguyên cử Phó tướng Nguyễn Phước Vinh vào dẹp yên, đổi phủ Phú Yên làm dinh Trấn Biên, Nguyễn Phước Vinh được cử làm Trấn thủ, vì có công ấy đặc biệt cho dùng ấn son. Khi mới mở mang, những nơi địa đầu đều gọi là Trấn Biên. Phú Yên từ cấp phủ được nâng lên cấp dinh là đơn vị hành chánh cao nhất, ngang hàng với các nơi đã có một quá trình lịch sử dày dặn hơn nhiều, chứng tỏ qua 32 năm từ Lương Văn Chánh đến Văn Phong cai trị Phú Yên đã phát triển vượt bậc về mọi mặt theo kịp trào lưu chung.
 
NĂM 1632 – NHÂM THÂN
          Chúa Nguyễn Phước Nguyên bắt đầu thi hành phép duyệt tuyển, tức là duyệt dân tuyển lính, theo lệ từ đời Hồng Đức triều Lê. 6 năm một lần tuyển lớn, 3 năm một lần tuyển nhỏ, các tổng xã làm sổ hộ tịch, chia dân ra các hạng: tráng, quân, dân, lão, tật, cố, cùng, đào. Tại Phú Yên đặt một trường duyệt tuyển. Trong một tháng tuyển xong, chiếu từng hạng định lệ thu thuế rheo ngạch bực khác nhau. Số binh đinh có khuyết thì theo quân hạng mà tuyển bổ. Đến kỳ tuyển lớn, học trò các huyện đều tề tựu dinh để khảo thí một ngày, làm một bài thơ và một đạo văn sách. Người trúng tuyển cho làm nhiêu học, miễn thuế thân 5 năm. Lại thi viết chữ, người trúng tuyển được bổ làm việc tại các ty.
 
NĂM 1641 – TÂN TỴ
          Giáo sĩ đạo Thiên chúa là Linh mục Alexandre de Rhôdes phiên âm chữ Hán là A-lịch-sơn Đắc-Lộ thường gọi là Cố Tràng đến Phú Yên làm lễ rửa tội cho 91 tín đồ tân tòng. Việc truyền đạo tại Phú Yên bắt đầu từ thời Trấn thủ Nguyễn Phước Vinh khá thuận tiện, vì phu nhân của ông là công chúa Ngọc Liên đã tòng giáo. Trong số 91 tín đồ trên đây có một người tử đạo sau được phong thánh Chân Phước là thầy giảng André Phú Yên. Trên các bản đồ của cha Đắc-Lộ dinh Phú Yên ghi là Dinh Phoan (tức Phú An đọc liền theo cách Tây phương), sông Đà Rằng ghi là Ran Ran.
 
NĂM 1648 – MẬU TÝ
          Trong trận chiến với quân Chúa Trịnh, quân Chúa Nguyễn đại thắng bắt được ba vạn. Chúa Nguyễn Phước Lan tha cho hàng tướng tá 60 người về Bắc, rồi chia số tàn binh ra, cứ 50 người thành một ấp, định cư từ Thăng Bình, Điện Bàn, Quảng Ngãi, Hoài Nhơn đến Phú Yên. Cấp cho lương ăn nửa năm để khai khẩn, canh tác. Lại ra lệnh các nhà giàu bỏ thóc ra cho họ vay và cho họ tìm lấy những nguồn lợi núi đầm mà sinh sống. Đây là một lần bổ sung dân số đáng kể đối với địa phương Phú Yên.
 
NĂM 1653 – QUÝ TỴ
          Nhân có biến động xảy ra ở biên giới phía nam, chúa Nguyễn Phước Tần cử Cai cơ Hùng Lộc làm Thống binh, Xá sai Minh Võ làm Tham mưu, lãnh 3.000 quân vượt qua đèo Hổ Dương núi Thạch Bi thuộc Phú Yên tiến hành chinh phạt. Hùng Lộc mở đất đến sông Phan Rang, lấy nơi đây làm giới hạn. Từ phía nam núi Đại Lãnh (tức Đèo Cả) địa đầu Phú Yên đến sông Phan Rang đặt thành dinh Thái Khang tức tỉnh Khánh Hòa ngày nay, do Hùng Lộc làm Trấn thủ, gồm 2 phú Thái Khang (sau đổi là Ninh Hòa) và Diên Ninh (sau đổi là Diên Khánh).
 
TỪ NĂM 1655 - ẤT MÙI  ĐẾN NĂM 1660 - CANH TÝ
          Đời chúa Nguyễn Phước Tần. Trong cuộc chiến 6 năm quân chúa Nguyễn nhiều lần vượt sông Gianh ra Bắc, đánh vào lãnh thổ do chúa Trịnh cai quản, chiếm 7 huyện phía  sông Lam, cưỡng bách dân chúng nhiều nơi trong Xứ Nghệ đưa vào định cư ở Bình Định và Phú Yên. Cùng với trận đại thắng năm 1648, đây là một lần bổ sung dân số đáng kể cho Phú Yên. Có khác với lần trước là những tù binh, lần này gồm già trẻ, trai gái của nhiều gia đình cả một thôn ấp. Sự kiện này tạo sự tái giao thoa văn hóa vùng miền giữa Đàng Ngoài và Đàng Trong vốn đã có ít nhiều thay đổi qua tiến trình lịch sử.
Tác giả : Tổng hợp: Trần Thanh Hưng | Nguồn : Nhà nghiên cứu Trần Sĩ Huệ
Thư viện ảnh
Số Lượt Truy Cập
perm_identity Trong ngày: 78
accessibility Hôm qua: 128
account_circle Trong tháng: 3.463
account_box Trong năm: 56.947
supervisor_account Tổng truy cập: 57.119